Walki o budynek PAST-y przy ul. Zielnej były jednymi z najcięższych w czasie Powstania Warszawskiego – trwały aż 20 dni. Dziś, w 81. rocznicę zdobycia gmachu, odbyły się uroczystości z udziałem żołnierzy Armii Krajowej i Powstańców Warszawskich. Podczas obchodów wręczono także odznaczenia osobom zasłużonym w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość.

– Gmach przy ulicy Zielnej, był świadkiem heroizmu, cierpienia i walki o wolność. 81 lat temu w tym miejscu rozegrała się jedna z najbardziej tragicznych bitew Powstania Warszawskiego. W samym sercu płonącego miasta młodzi ludzie – często dopiero wkraczający w dorosłość – przejęli ten budynek po 20 dniach dramatycznych walk. Dziś wspominamy tych, którzy walczyli tu z bronią w ręku, tych, którzy polegli, jak i tych, którzy wspierali ich z piwnic, szpitali, kuchni polowych. Jako prezydent Warszawy czuję głęboki obowiązek, by pamięć o tych wydarzeniach nie wygasła – podkreślił w liście odczytanym podczas uroczystości prezydent m.st. Warszawy Rafał Trzaskowski.

W czasie wojny w gmachu PAST-y mieściła się nowoczesna centrala telefoniczna. Był to bardzo ważny budynek dla Niemców, bo znajdowała się tam specjalna „gorąca linia” łącząca Warszawę z Berlinem. Dzięki niej można było bezpośrednio kontaktować się z dowództwem na froncie wschodnim. PAST-a była też głównym centrum łączności telefonicznej całego Generalnego Gubernatorstwa.

Budynek był dobrze strzeżony – przy wejściu zbudowano betonowy bunkier, a wieżowiec służył Niemcom także jako punkt strzelniczy.

Walki o PAST-ę rozpoczęły się 2 sierpnia 1944 roku. Powstańcy kilka razy próbowali zdobyć gmach, aż w końcu udało się to żołnierzom Batalionu „Kiliński” pod dowództwem rotmistrza Henryka Leliwy-Roycewicza. Pomagały im też inne oddziały Armii Krajowej. Po zwycięstwie na szczycie budynku zawisła biało-czerwona flaga.

Zdobycie PAST-y pozwoliło powstańcom utrzymać budynek do końca walk i ułatwiło łączność między różnymi dzielnicami Warszawy. Sukces miał też wielkie znaczenie dla morale – dodawał odwagi i wiary w dalszy opór.

Dziś PAST-a jest ważnym miejscem pamięci o Powstaniu Warszawskim. Przy wejściu znajduje się 17 tablic upamiętniających te wydarzenia. Ten 50-metrowy przedwojenny wieżowiec nadal wyróżnia się w centrum miasta.

Podczas uroczystości zostały wręczone medale „Pro Partia” za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Ojczyzny. Odznaczenia otrzymali: Zbigniew Chmielewski, Katarzyna Żukowska i Przemysław Żukowski.

Źródło/fot. UMW C. Warś