Historyczny zespół budowlany dawnego Toru Kolarskiego Robotniczego Klubu Sportowego „Orzeł” przy ul. Podskarbińskiej 11 w Warszawie został wpisany do rejestru zabytków. Decyzję o objęciu ochroną jednego z najciekawszych przykładów powojennej architektury sportowej w stolicy podjął  Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Wpisem objęto cały kompleks sportowy – tor kolarski z przejściem podziemnym, halę ze skrzydłem wschodnim, cztery kasy biletowe, dwie bramy wjazdowe oraz otaczający teren. Zespół położony jest w kwartale ulic Podskarbińska – Mińska – Terespolska – Stanisławowska.

Unikalny zabytek sportowy Warszawy

Jak podkreśla konserwator, Tor Kolarski „Orzeł” to jedyna tego typu realizacja zachowana w stolicy. W Warszawie nie przetrwał żaden z torów kolarskich wzniesionych przed 1939 rokiem. Obiekt przy Podskarbińskiej, wybudowany na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, jest unikalnym przykładem architektury sportowej powojennego modernizmu.

Na torze odbywały się liczne zawody, również o randze międzynarodowej, a trenowali tam znani polscy kolarze, m.in. Mirosław Jurek, Zdzisław Martuzalski i Janusz Kierzkowski. Otwarcie obiektu uznawane było za jedno z najważniejszych wydarzeń w historii warszawskiego kolarstwa – porównywalne z inauguracją toru na Dynasach przed wojną.

Jak przypomina Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków autorem projektu toru i hali był architekt Janusz Kalbarczyk, specjalizujący się w obiektach sportowych. Jego dzieło łączy modernistyczną funkcjonalność z oryginalną formą, dopasowaną do potrzeb zawodów kolarskich na najwyższym poziomie.

Choć budowa miała charakter eksperymentalny – z uwagi na brak wzorców i nowatorską konstrukcję – obiekt przetrwał do dziś w formie bliskiej pierwotnej, zachowując kluczowe elementy kompozycji przestrzennej i pierwotny charakter.

Kompleks obejmował nie tylko tor i halę, ale także promenady spacerowe, tereny zieleni, widownię i podziemny łącznik.

Świadectwo społecznej energii Kamionka

Budowa toru była możliwa dzięki aktywnemu zaangażowaniu lokalnej społeczności i wzrostowi popularności kolarstwa torowego w Polsce. Wybór lokalizacji przy ul. Podskarbińskiej nie był przypadkowy – to właśnie tutaj działał Robotniczy Klub Sportowy „Orzeł”, założony jeszcze w dwudziestoleciu międzywojennym.

Tor stał się symbolem społecznej pasji do sportu i miejscem, które łączyło pokolenia warszawiaków. Jego powstanie przywróciło również funkcję sportową hali Ośrodka Wychowania Fizycznego, rozpoczętą jeszcze w latach 30. XX wieku.

Procedura wpisu zakończona sukcesem

Procedura wpisu do rejestru zabytków rozpoczęła się we wrześniu 2022 roku z inicjatywy organizacji społecznych: Stowarzyszenia Porozumienie dla Pragi, Stowarzyszenia Kolonii Posłów i Senatorów PPS, Stowarzyszenia Miasto jest Nasze oraz Stowarzyszenia Wiatrak.

W kwietniu 2023 roku do postępowania dołączyło również Towarzystwo Przyjaciół Kamionka i Skaryszewa. Po przeprowadzonych oględzinach konserwator wydał decyzję o wpisie – z rygorem natychmiastowej wykonalności.

Decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oznacza, że Tor Kolarski „Orzeł” zyskał trwałą ochronę prawną.

fot. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków