Trwająca przebudowa ulicy Okrzei doprowadziła do odsłonięcia fragmentu siedemnastowiecznego cmentarza przykościelnego. To niezwykłe znalezisko jest materialnym śladem po nieistniejącym już miasteczku Skaryszew, które funkcjonowało na prawym brzegu Wisły na długo przed rozkwitem dzisiejszej Pragi. W związku z odkryciem prace budowlane w tym rejonie zostały wstrzymane, ustępując miejsca szczegółowym badaniom prowadzonym pod nadzorem Stołecznego Konserwatora Zabytków

Do niespodziewanego znaleziska doszło podczas rutynowych robót ziemnych w miejscu, gdzie jeszcze niedawno znajdował się chodnik dla pieszych. Pod wierzchnimi warstwami współczesnej infrastruktury robotnicy natrafili na kości, co wymusiło natychmiastową interwencję policji oraz prokuratury w celu zabezpieczenia materiału. Choć inwestycja od początku znajdowała się pod nadzorem archeologicznym, skala i charakter odkrycia sprawiły, że standardowe procedury monitoringu okazały się niewystarczające.  

– Konieczne będą dokładne badania archeologiczne. Musimy sprawdzić, co kryje się pod świeżo rozkopaną nawierzchnią. W sprawę włączyliśmy także Stołecznego Konserwatora Zabytków. Trop prowadzi do nieistniejącego już dziś miasteczka i przykościelnego cmentarza, który zniknął przykryty kolejnymi warstwami miejskiej zabudowy – przekazuje ZDM w komunikacie.

Historyczny trop prowadzi do jurydyki Skaryszew, która otrzymała prawa miejskie w 1641 roku, wyprzedzając pod tym względem samą Pragę. W samym sercu tej zorganizowanej wspólnoty w 1644 roku wzniesiono drewniany kościół pod wezwaniem świętego Stanisława Biskupa i Męczennika. Świątynia, znajdująca się u zbiegu dzisiejszych ulic Wrzesińskiej i Okrzei, była centrum prężnie działającej parafii, która pod koniec XVII wieku liczyła około dwóch tysięcy wiernych. Wokół kościoła skupione było życie społeczne miasteczka: funkcjonowała tam szkoła parafialna prowadzona przez bakałarza, szpital służący potrzebującym, a także dzwonnica i cmentarz, na którym przez blisko dwieście lat grzebano zmarłych mieszkańców okolicznych terenów.

Mimo burzliwej historii, obejmującej zniszczenia podczas potopu szwedzkiego i wielokrotne odbudowy, Skaryszew prężnie się rozwijał, stając się domem dla licznych cechów rzemieślniczych, takich jak kuśnierze, szewcy czy garbarze. Kres istnieniu miasteczka jako odrębnego bytu przyniósł rok 1807 i plany inżynierów wojskowych Napoleona Bonaparte. W ramach przygotowań do budowy fortyfikacji mających chronić przedmoście warszawskie, podjęto decyzję o całkowitym wyburzeniu Skaryszewa oraz części zabudowy praskiej. Rozebrano wówczas kościół, szpital, szkołę i ratusz, a blisko dwieście budynków zrównano z ziemią, by nie stanowiły przeszkody dla pola ostrzału z nowo powstałych szańców.

Współczesna modernizacja ulicy Okrzei, która ma stać się naturalnym przedłużeniem nowej kładki pieszo-rowerowej, paradoksalnie połączyła historię z nowoczesnością. Dawniej ulica ta nosiła nazwę Brukowana i prowadziła do mostu łyżwowego, pełniąc funkcję ważnego traktu komunikacyjnego podobnie jak dzisiaj. Obecne prace archeologiczne mogą odsłonić kolejne elementy dawnej infrastruktury, w tym fragmenty napoleońskich umocnień, na których ślady badacze natknęli się już we wcześniejszej fazie nadzoru.

Dalszy harmonogram robót budowlanych w tym sektorze zależy od decyzji konserwatorskich oraz postępów prac naukowych, które mają na celu godne zabezpieczenie szczątków dawnych warszawiaków i udokumentowanie zapomnianej przeszłości prawobrzeżnej części stolicy.

fot. ZDM