We wrześniu 2026 roku na elewacji Szkoły Podstawowej nr 350 im. Armii Krajowej przy ul. Irzykowskiego 1a na warszawskim Bemowie odbędzie się oficjalna prezentacja wielkoformatowego muralu upamiętniającego bohaterów Powstania Warszawskiego. Wyjątkowe dzieło, przedstawiające postacie Eugeniusza Lokajskiego, Krystyny Krahelskiej, Róży Goździewskiej oraz Jerzego Bartnika, powstało w duchu realizmu magicznego w ścisłej współpracy uczniów, nauczycieli oraz cenionych artystów

Nowo powstałe dzieło ścienne zdecydowanie odchodzi od martyrologicznych schematów i dosłownych przedstawień militarnych na rzecz symboliki oraz artystycznej wrażliwości. Projekt, zrealizowany na podstawie koncepcji wypracowanej podczas młodzieżowych warsztatów plastycznych, ukazuje wielowymiarowość losów i ról uczestników zrywu z 1944 roku. Ściana bemowskiej placówki stała się w ten sposób przestrzenią łączącą edukację historyczną z aktywnym udziałem społeczności szkolnej w procesie tworzenia sztuki miejskiej.

Cztery życiorysy, jedno dziedzictwo

Kompozycja muralu opiera się na zestawieniu czterech odmiennych biografii, które w całościowy sposób oddają ducha oraz złożoność powstańczej rzeczywistości. Na ścianie uwieczniono postać Eugeniusza Lokajskiego - olimpijczyka, lekkoatlety i żołnierza, którego bezcenne fotografie stały się jednym z najważniejszych wizualnych świadectw walk o Warszawę, oraz Krystynę Krahelską - poetkę i sanitariuszkę, której rysy twarzy posłużyły za wzór dla pomnika warszawskiej Syrenki. Oboje zginęli w 1944 roku w wyniku niemieckich ataków.

Obok dojrzałych bohaterów twórcy oddali hołd najmłodszym uczestnikom walk. Na malowidle pojawiła się figura ośmioletniej Róży Goździewskiej, która po tragicznej śmierci ojca niosła pomoc rannym cywilom i żołnierzom w szpitalu polowym, a także postać czternastoletniego Jerzego Bartnika. Bartnik, biorący udział w bezpośrednich akcjach bojowych Armii Krajowej, przeszedł do historii jako najmłodszy kawaler Orderu Virtuti Militari. Oboje przetrwali pożogę wojenną, stanowiąc dowód niezwykłego hartu ducha polskiej młodzieży.

Realizm magiczny zamiast scen batalistycznych

Ostateczny kształt artystyczny dzieła jest efektem wieloetapowej pracy warsztatowej. Proces koncepcyjny zapoczątkowały zajęcia plastyczne prowadzone z młodzieżą przez znanego muralistę i aktywistę miejskiego Dariusza Paczkowskiego. Wzniesione przez uczniów pomysły i przemyślenia przełożył na język dojrzałej formy malarskiej artysta Michał Szudrawski.

Twórcy świadomie sięgnęli po konwencję realizmu magicznego - nurtu o bogatej tradycji w polskim malarstwie. Zamiast odtwarzać drastyczne sceny walki czy powielać utarte wzorce wojskowej ikonografii, autorzy zastosowali rozbudowaną symbolikę i zróżnicowane środki formalne. Dzięki temu młodzież miała okazję dotknąć trudnych tematów historycznych nie tylko poprzez tradycyjną edukację podręcznikową, lecz również poprzez proces twórczego dialogu i ekspresji wizualnej.

Edukacyjna rola i oficjalna prezentacja na Bemowie

Przemyślana struktura malowidła ma pełnić funkcję punktu wyjścia do głębszych dyskusji edukacyjnych na temat wyborów etycznych oraz zróżnicowanych postaw w obliczu zagrożenia. Zestawienie dorosłych żołnierzy z dziećmi pokazuje, jak różnorodne były zadania i losy osób włączonych w nurt Powstania Warszawskiego - od dokumentacji historycznej, przez służbę medyczną, aż po bezpośrednią walkę z bronią w ręku.

Oficjalne zaprezentowanie i odsłonięcie gotowego muralu zaplanowano na wrzesień na terenie Szkoły Podstawowej nr 350 przy ul. Irzykowskiego 1a. Dzieło ma stanowić stały element przestrzeni architektonicznej Bemowa, przypominając mieszkańcom i kolejnym rocznikom uczniów o wartościach, które kształtowały tożsamość stolicy.

fot. WPK, UD Bemowo