Polska kultura stoi przed wielkimi wyzwaniami i szansami. W ostatnim czasie była ona narażona na wiele zagrożeń, manipulacji i presji. Jak zabezpieczyć jej rozwój i niezależność w przyszłości? Jakie są potrzeby i oczekiwania ludzi kultury? Na te i inne pytania próbowali odpowiedzieć specjaliści z różnych dziedzin podczas debaty „Kultura (w) przyszłości. Potrzeby, pomysły, rozwiązania”

Trudne czasy dla kultury i artystów

Pandemia, populizm, cenzura, wojna na Ukrainie, kryzys zdrowia psychicznego i radykalizmy obecne w społeczeństwie to wyzwania, z którymi musi się zmierzyć kultura w XXI wieku. Jak sprostać im w sposób odpowiedzialny i twórczy? Jak zapewnić artystom godne warunki pracy i rozwoju? Jak wzmacniać rolę kultury jako czynnika integracji i dialogu społecznego?

W ubiegłym tygodniu odbyła zorganizowana przez m.st. Warszawę, Społeczną Radę Kultury i Koalicję Miast debata na temat sytuacji kultury w Polsce. Uczestniczyli w niej przedstawiciele różnych środowisk i branż kultury. Z debaty wynikły konkretne rekomendacje dotyczące polityki kulturalnej na poziomie lokalnym i ogólnokrajowym.

– Zdecydowaliśmy się rozpocząć debatę na temat przyszłości kultury i koniecznych zmian. Kultura od lat przeżywa kryzysy, wymaga odważnych zmian, porządnego namysłu, wsparcia polityków i naszego zaangażowania. Dlatego mam nadzieje, że to pierwsza z wielu debat, która wydarza się w tym obszarze. Myślę, że wiele uczestniczek i uczestników kultury widzą, ze kultura jest w głębokim kryzysie, albo za chwile w nim będzie. Przyczyn jest wiele – finansowanie, centralizacja, wykorzystywanie do propagandy. Dlatego musimy głośno mówić, o tym co się dzieje i nakreślić, jakie zmiany z naszej perspektywy należy wprowadzić – powiedziała Aldona Machnowska-Góra, zastępca prezydenta m.st. Warszawy.

Ustawowa ochrona interesów artystów?

W pierwszym bloku omówiono projekt ustawy o artystach zawodowych, który ma na celu zapewnić im dostęp do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Artyści podkreślali, że jest to pilna sprawa, która nie powinna zależeć od wyników wyborów parlamentarnych. Ustawa ma też określić kto jest artystą zawodowym, jak działa Polska Izba Artystów i jakie są zasady przyznawania świadczeń.

Następnie poruszono kwestię decentralizacji kultury i roli samorządów. W tym kontekście postulowano o rekompensatę dla samorządów za utracone dochody z tytułu zmian podatkowych, wprowadzenie bonu na kulturę i zwiększenie nakładów na kulturę do 1,5% budżetu państwa. Zaproponowano też, aby instytucje eksperckie były rozmieszczone w różnych regionach kraju i aby zniesiono strategiczną ocenę MKIDN w procedurach grantowych.

Kultura z misją 

Dyskutowano także o kulturze społecznej i obywatelskiej. Eksperci zwracali uwagę na potrzebę współpracy sektora kultury z systemem edukacji poprzez działalność społeczną. Zaznaczali też, że kultura powinna być narzędziem dialogu i integracji społecznej.

Na koniec, dyskusja skupiła się na instytucjach kultury, które według ekspertów powinny być niezależne, pełnić misję publiczną i być miejscem debaty społecznej. Podkreślano też, że instytucje kultury muszą być dostępne dla wszystkich, także pod względem ekonomicznym i ekologicznym. Wreszcie wskazywano na konieczność ograniczenia ingerencji w instytucje poprzez arbitralne zmiany dotacji.

fot.UMW